Met een boekje in een hoekje? Ja!

Leesimpressie van Thomas a Kempis, De navolging van Christus

door Jos Douma

Thomas a Kempis (1379-1471) liet naast zijn bekende boek ook een bekende spreuk na: ‘Met een boekje in een hoekje’. Ik kan me niet anders herinneren dan dat over die spreuk wat schamper werd gedaan. Maar ik geloof dat het goed zou zijn deze spreuk maar eens hartgrondig te omarmen. Want met Thomas’ boekje in een hoekje gaan zitten kon wel eens een zeer krachtige remedie zijn tegen de alomtegenwoordige hyperactieve kerkelijke gedrevenheid en activistische gemeenteopbouw die zo gemakkelijk leiden tot de burnout van de kerk van de Heer.

‘De navolging van Christus’ wil daarbij overigens niet de mogelijkheid bieden om even de alledaagse hectiek (van persoonlijk en kerkelijk leven) te ontvluchten: het boek is een aanklacht tegen die hectiek, die in wezen werelds is.

Het zoeken van de stilte om langzaam, liefdevol en luisterend de woorden van Thomas te lezen zal de lezer helpen om op Adem te komen, om Christus weer te zien en om zich in geloof toe te vertrouwen aan God de Vader. En zeker, dan kom je (als christen in de gereformeerde traditie) wel eens een uitspraak of een gedachte of een raadgeving tegen waar je zo je vragen bij hebt. Mijn advies: gewoon overslaan en weer verder lezen. In de lijn van het slot van de inleiding van Arie de Reuver: kritisch lezen mag, als de kritiek dan maar vooral de lezer zelf betreft.

Schoonheid

Het is meer dan kostbaar wat Thomas ons allemaal aanreikt aan devote gedachten. Telkens weer wordt de schoonheid van de Heer aangeprezen en de lezer tot nadenken gestemd: ‘Wie iets anders zoekt dan louter God en het heil van zijn ziel, zal alleen maar leed en ellende vinden.’ (I.17.7) ‘Gij moogt u werkelijk wel schamen, als gij het leven van Jezus Christus beschouwt, omdat gij u nog niet meer beijverd hebt om aan Hem gelijkvormig te worden, terwijl gij toch al zo lang de weg van God hebt bewandeld.’ (I.25.31)

Het meest ben ik onder de indruk van de ‘Godvruchtige aansporing tot de Heilige Communie’. Thomas begint met zijn lezer de oren te openen voor het spreken van de Heer: ‘De stem van Christus: Komt tot Mij, gij allen die vermoeid en beladen zijt, en Ik zal u verkwikken (Mat. 11:28), zegt de Heer.’ Wat een prachtige woorden! ‘Het zijn uw woorden: Gij hebt ze uitgesproken; het zijn ook mijn woorden, want voor mijn heil hebt Gij ze laten klinken. Ik hoor ze met graagte aan uit uw mond om ze dieper in mijn hart geprent te krijgen’(IV.1.3-4). Het sacrament van brood en wijn is een onuitsprekelijke en allerheiligste gave voor de volgelingen van Jezus: ‘Hij is onze heiligmaking en onze verlossing, Hij is de troost van die onderweg zijn en de eeuwige genieting van de heiligen. En daarom is het diep te betreuren, dat velen zich zo weinig gelegen laten liggen aan dit heilsmysterie, dat de hemel verblijdt en de hele wereld in stand houdt.’ (IV.1.41-42)

Langzaam

Naast en na de stem van Christus klinkt in Thomas’ boek ook de stem van de leerling: ‘Vol vertrouwen op uw goedheid, Heer, en uw grote barmhartigheid kom ik bij U aan, een zieke bij zijn arts, een hongerige en dorstige bij de bronnen van het leven, een bezitloze bij de koning van de hemel, een dienaar bij zijn heer, een schepsel bij zijn schepper, een ontredderd mens bij zijn milde trooster. Maar hoe bestaat het dat Gij tot mij komt?’ (IV.2.2-3)

Langzaam (laat God tijd maken in je agenda), liefdevol (laat je beminnen door Jezus) en luisterend (laat je aanspreken door de Geest) lezen - dat is de weg van diepgaande geestelijke verandering die Thomas wijst. Het is de weg van de rust, van het gebed, van de Geest: ‘Wie Christus’ woorden ten volle en met smaak wil verstaan, dient er zich op toe te leggen zijn hele leven aan Hem gelijkvormig te maken’ (I.1.6). Het boekje is er dus. Nu nog het hoekje zoeken.