Lezen: Matteüs 16:21-26 en 1 Korintiërs 1:18-2:2

Kijk de preek terug op YouTube:

Luister de preek terug als podcast:


Onder de preek vind je gespreksvragen en werkvormen.

1

De voorbereiding van deze preek begon op de kerstmarkt in Meppel. Het was zaterdagmiddag 13 december, en Joke en ik bezochten die markt in het mooie Meppel omdat Chris en Greet Weening en Corine daar een kraam hadden. Ze verkochten prachtige zelfgemaakte spullen. En ik zag dit kruis liggen. Ik hield het even in handen. Ging toch nog even ergens anders naar kijken. Maar toen besloot ik toch om dit kruis te kopen. 

Dit kruis is van hout. Gewoon kaal hout. Je ziet de nerven lopen. Het hout is vrij licht. Is het van beukenhout? Of lindehout? Het kruis is niet perfect symmetrisch. De armen zijn niet helemaal keurig recht. Het verticale deel helt een beetje. Je ziet een klein donker plekje, middenin. Ik denk dat daar in een vorig leven van dit stuk hout een spijker heeft gezeten. Het is alsof dit houten kruis een litteken draagt. 

Het is geen perfect vormgegeven kruis. En misschien is dat wat me aansprak toen ik het voor het eerst in handen had op de kerstmarkt. Het kruis als symbool van het christelijk geloof heeft voor mijn gevoel soms gewoon een te perfecte, gestileerde vorm. En soms wordt de betekenis van het kruis ook naar mijn idee te gemakkelijk in één heldere zin verwoord: “Jezus is voor mijn zonde gestorven: Hij droeg de straf die ik verdiende.” Die zin is waar, maar ze is niet groot genoeg om alles te zeggen wat het kruis betekent. Dat kruis gaat over een veel grotere en weerbarstige werkelijkheid. Het gaat in het kruis niet alleen over Jezus en mij, maar over Christus en deze wereld.

2

Vandaag wil ik het daarom met jullie hebben over de betekenis van het kruis. Want we gaan op weg naar Pasen. En die weg gaat via de Goede Vrijdag van het kruis op Golgotha. En ik verbind het kruis met het koninkrijk. “Wegwijs in Gods koninkrijk” – dat is het jaarthema van onze gemeente Pro Rege. 

Het spannende is: veel christenen krijgen het koninkrijk en het kruis niet vanzelf bij elkaar. Alsof je moet kiezen. Of je legt de nadruk op het koninkrijk: dan gaat het over vernieuwing, gerechtigheid en  navolging. Óf je legt de nadruk op het kruis: dan gaat het over verzoening, schuld en genade. Het lijken soms twee theologieën te zijn: een koninkrijkstheologie, een kruistheologie.

Ik voel me persoonlijk sterk aangetrokken tot die koninkrijkstheologie. Dat zal jullie niet zijn ontgaan. Ik geloof dat het koninkrijk het centrum vormt van het evangelie van Jezus. Dát was zijn boodschap vanaf het allereerste begin: “De tijd is aangebroken. Het koninkrijk van God is nabij. Kom tot inkeer.” Hij zei aan het begin niet: “De tijd is aangebroken. Ik ga aan het kruis sterven voor jullie zonden.” Dat komt pas later. Dan heeft Jezus al eindeloos veel verteld over het koninkrijk van God, en Hij heeft zieken genezen en demonen uitgedreven en andere wonderen gedaan die allemaal duidelijk maken: “Het koninkrijk is nabij. God wordt weer Koning in deze wereld!”

Maar het is natuurlijk ook zonneklaar dat het kruis geen bijzaak is in het evangelie van het koninkrijk. Dat kruis waaraan Christus sterft speelt een cruciale rol. En ik merk dus als ik eerlijk ben dat ik die spanning zelf ook ken. Ik houd van spreken over het koninkrijk: over de nieuwe wereld, over herstel en nieuw leven, over liefde, vreugde en vrede. Maar dan kan het kruis dus wat naar de achtergrond schuiven. En ik zie voor mezelf deze veertigdagentijd als een periode om opnieuw de betekenis van het kruis tot me door te laten dringen. Want midden in die ruimte van Gods koninkrijk op aarde zoals in de hemel staat een kruis. De Jezus die altijd spreekt over dat koninkrijk is de gekruisigde Christus. Het helpt mezelf om het in twee zinnen zo te zeggen:

In het centrum van het evangelie staat het koninkrijk van God. In het centrum van het koninkrijk van God staat het kruis van Christus.

3

De apostel Paulus heeft dat scherp gezien. Hij zegt het zo: 

“Ik had besloten u geen andere kennis te brengen dan die over Jezus Christus – de gekruisigde.” Dat zegt Paulus er dus heel nadrukkelijk bij. Hij wil daarmee natuurlijk niet beweren dat dat alles is wat je over Jezus Christus kunt zeggen. Dat hij de gekruisigde is. Want Hij is ook de opgestane. Hij is de Heer. Hij is Koning. Het is het Licht, het Leven, de Liefde.

Maar op dit moment is dit belangrijk om te zeggen. Paulus verkondigt het evangelie in een wereld waar de wijsheid van de wijzen en het verstand van de verstandigen in hoog aanzien staan. Hij leeft en werkt te midden van Joden en Grieken. En die Joden verlangen naar wonderen. En die Grieken zoeken wijsheid. En dat staat allemaal voor de brede werkelijkheid van de wereld waarin we leven: een wereld waarin macht en succes, bezit en status, kennis en wetenschap grote aantrekkingskracht hebben en vereerd worden als afgoden.

In die wereld klinkt de boodschap van het kruis. En daar klinkt het als dwaasheid. Het kruis staat voor een totaal andere werkelijkheid. In Christus laat God zich zien op een manier die nog nooit eerder was vertoond. 

Het kruis is geen demonstratie van macht, maar van totale overgave. Het kruis is geen weg omhoog, maar een neerwaarts pad. 

In een wereld die zegt: “bewijs jezelf”, zegt het kruis: “geef jezelf”. Het kruis vraagt dus echt om een andere manier van leven en denken dan we in de wereld gewend zijn. Waar we in de wereld te horen krijgen: “Zorg dat je wint”, zegt het kruis: “Verlies jezelf aan Jezus”. Het kruis is de dwaasheid gekroond. En in Gods koninkrijk is dat de diepste wijsheid. Christus is Gods wijsheid.

De voet van het kruis staat in de modder van het leven waar wij worstelen met de gebrokenheid van ons bestaan. Het kruis troost ons als het leven moeilijk is, als we lijden, als we ziek zijn, als de weg die we moeten gaan zwaar is. 

Dan begin je ook aan te voelen hoe dwaas het is om als iemand lijdt te zeggen zeggen: “Kom op, het komt wel weer goed. Achter de wolken schijnt de zon. Zet je schouders eronder en maak er wat van.” Nee, dan is het goddelijke wijsheid om te weten dat je een gekruisigde Christus kent. De voet van het kruis staat in de modder van het leven dat zo vaak breekbaar en kwetsbaar is. Waar we zwak en angstig zijn. Waar we het soms niet meer weten. Maar juist daar is Christus erbij. 

“Ik had besloten u geen andere kennis te brengen dan die over Jezus Christus – de gekruisigde.” Ik kan me voorstellen dat Paulus die zin heeft opgeschreven na een periode van innerlijke strijd. Hij had weer eens gemerkt hoe weinig indrukwekkend zijn boodschap klonk in de oren van zijn tijdgenoten. Want als je voortdurend hoort dat het draait om wijsheid, om overtuigingskracht, om succes, om zichtbare resultaten, dan kan er twijfel binnensluipen. “Zou ik het mis hebben? Moet ik mijn boodschap aantrekkelijker en relevanter maken? Moet ik het evangelie beter verkopen?”

Want het is waar: het kruis verkoopt niet goed. Het is niet echt een briljante marketingstrategie. Het kruis maakt geen indruk in een cultuur die onder de indruk is van beter, meer, mooier, groter, sterker, effectiever, sneller. 

En precies daar, op een plek die je zelf niet kunt bedenken, verbergt God zijn goddelijke wijsheid als een kostbaar geheim. Je moet ernaar zoeken, je kunt het weer kwijtraken. En Paulus heeft er weer een innerlijke strijd mee gehad. Maar nadat hij even stil is geweest, zegt hij: “Ik heb besloten… Ik ben toch weer tot de conclusie gekomen dat ik Jezus Christus moet verkondigen. Jezus Christus – de gekruisigde.”

Want het kruis onthult Gods geheim: dat Hij diep in ons mensenleven aanwezig is. Dat is wijsheid.

Het kruis ontmaskert de wereld en doorbreekt de voor ons zo vaak haast vanzelfsprekende logica van succes, sterk zijn, winnen. Dat is wijsheid.

Dat kruis van Christus vormt het centrum van het koninkrijk van God en vraagt van ons om een nieuwe manier van leven en denken. Dat is wijsheid.

4

Dat laatste – die nieuwe manier van denken en leven – dat heet in de Bijbel: bekering. Tot inkeer komen. “Het koninkrijk van God is nabij. Kom tot inkeer.” Die eerste woorden van Jezus uit het evangelie klinken voortdurend door.

Hoe ziet die bekering eruit? Jezus geeft daar woorden aan in Matteüs 16. Vanaf dat punt in het evangelie komt het kruis in beeld. Want in het centrum van het koninkrijk van God staat het kruis van Christus.

“Vanaf die tijd begon Jezus zijn leerlingen duidelijk te maken dat Hij naar Jeruzalem moest gaan en veel zou moeten lijden (…) en dat Hij gedood zou worden.”

In de ogen van Petrus is dat dus de dwaasheid gekroond. “God verhoede het, Heer! Dat zal U zeker niet gebeuren!” Petrus moet er niets van hebben. Maar Jezus maakt op een heel scherpe manier duidelijk: “Dit is de weg van God. Het is een weg naar beneden, een weg van lijden. Het is niet de weg die mensen in gedachten hebben.” Ook Petrus moet dat leren net als alle leerlingen en net als wij.

En ik vind het heel opvallend dat Jezus zijn leerlingen en ook ons daar meteen in betrekt. Dat kruis is niet alleen iets voor Jezus. Iets waar wij naar kunnen kijken en waar we dankbaar voor kunnen zijn. Want zeker, hoe mooi is het dat Jezus het offer van zijn leven bracht. Maar vanaf het allereerste begin zegt Jezus ook: “Als je Mij wilt volgen in mijn koninkrijk, dan moet je je kruis op je nemen. Zo zegt Hij dat:

“Wie achter Mij aan wil komen, moet zichzelf verloochenen, zijn kruis op zich nemen en Mij volgen.”

Wat is dat je kruis op je nemen? Soms denken we dat het gaat over de tegenslagen van het leven. Ziekte. Teleurstelling. Verdriet. “Elk huisje heeft zijn kruisje.” Zo zeggen we dat wel eens. Dat merken Joke en ik trouwens ook in de kennismakingsbezoeken die we doen. In elk huis is er iets dat pijn doet. Dat is de modder waar de voet van het kruis in staat. De moeite waarin Christus ons op zijn manier nabij wil zijn.

Maar dat is niet wat Jezus hier bedoelt. Het kruis waar Hij over spreekt is een executie-instrument, dat een einde maakt aan iemands leven. Dat maakt het best bijzonder dat we dat kruis als symbool hebben van ons christelijk geloof. Een executie-werktuig aan een kettinkje om je hals. Aan je oor. Misschien als tatoeage. Of thuis ergens aan de muur.

Het kruis als wegwijzer in het koninkrijk zegt: er moet ergens een einde aan komen. Niet aan jouw leven als mens. Hieraan moet een einde komen:

  • dat jij in het middelpunt staat;
  • dat je jezelf wilt redden;
  • dat je je laat vormen door de patronen van deze wereld;
  • dat je de behoefte hebt om altijd gelijk te krijgen;
  • dat je blijft steken in verbittering;
  • dat je bang bent om gezichtsverlies te lijden;
  • dat je je onkwetsbaar opstelt;
  • dat je controle wilt houden over je leven.

Dat is allemaal: zelfverloochening. Dat is een woord wat ook gemakkelijk verkeerd kan worden begrepen. Zelfverloochening is niet jezelf haten. Het is niet jezelf kleiner maken dan je bent. Het is ook niet dat je geen verlangens meer mag hebben of dat je je persoonlijkheid moet uitwissen. Jezus vraagt niet om zelfvernietiging, maar om een verschuiving van het centrum.

Zelfverloochening betekent: niet langer mijn ik op de troon, maar Christus. Niet langer mijn wil als hoogste norm, maar Zijn wil. Het is de beweging van: “Wat wil ík?” naar: “Heer, wat wilt Ú?”

Je kruis op je nemen is dus geen passieve houding. Het is een actieve keuze. Een dagelijkse keuze. Een innerlijke sterven aan alles wat niet van Christus is en wat niet past bij zijn koninkrijk.

En vreemd genoeg: precies daar begint vrijheid. Want waar het oude ik sterft, komt ruimte voor nieuw leven. Daar wordt het leven van het koninkrijk van God zichtbaar, door het lijden heen, als liefde.

5

Het kruis is dus de wegwijzer in Gods koninkrijk. Leven in dat koninkrijk is kruisvormig leven. 

Want het centrum van het evangelie is het koninkrijk van God. Het centrum van het koninkrijk van God is het kruis van Christus. En daar voeg ik tenslotte nog aan toe:

In het centrum van het kruis van Christus staat de liefde. 

Want Gods liefde voor de wereld heeft de vorm van het kruis. Als je goed kijkt naar het kruis zie je ook dat het een omhelzing is.

Een hemelse omhelzing.

Een liefdevolle omhelzing.

Een verlossende omhelzing.

Als afsluiting van de preek wil ik met jullie een gebed bidden dat ik jaren geleden in een Anglicaans Gebedenboek vond:

“Heer Jezus Christus,
u hebt uw liefdevolle armen uitgestrekt
op het harde hout van het kruis
zodat iedereen binnen het bereik
van uw verlossende omhelzing kan komen.
Bekleed ons daarom met uw Geest,
zodat we met uitgestrekte armen
vol liefde diegenen bij u mogen brengen
die u en uw liefde nog niet kennen.
Tot eer van uw Naam.
Amen.”

Gespreksvragen

  1. Wat sprak je het meest aan in het beeld van het houten, niet-perfecte kruis? Waarom juist dat?
  2. De preek zegt: “In het centrum van het evangelie staat het koninkrijk van God. In het centrum van het koninkrijk staat het kruis.” Wat betekent deze dubbele beweging voor jouw geloof?
  3. Lees samen 1 Korintiërs 2:2. Waarom benadrukt Paulus “Jezus Christus – de gekruisigde”? Wat zegt dat over wat echt belangrijk is in het geloof?
  4. Waar merk jij in je eigen leven de “logica van succes, winnen en jezelf bewijzen”? Hoe botst dat met de weg van het kruis?
  5. De preek zegt dat het kruis Gods wijsheid laat zien als “dwaasheid”. Wanneer heb jij iets meegemaakt dat eerst zwak leek, maar later juist kracht bleek te zijn?
  6. Lees Matteüs 16:24. Wat betekent het concreet om “je kruis op je te nemen” in jouw situatie (werk, gezin, studie, kerk)?
  7. Welke van de genoemde dingen (controle willen houden, altijd gelijk willen krijgen, jezelf centraal stellen, enz.) herken jij het meest bij jezelf? Wat doet dat met je?
  8. De preek benadrukt dat zelfverloochening geen zelfhaat is, maar een verschuiving van het centrum. Hoe zou jij dat verschil in je eigen woorden uitleggen?
  9. Het kruis wordt aan het einde een “omhelzing” genoemd. Wat verandert er in je kijk op het kruis als je het zo ziet?
  10. Als het kruis een wegwijzer is in Gods koninkrijk, welke richting wijst het jou deze week concreet?

Werkvormen

Het kruis als spiegel

Leg een eenvoudig houten kruis in het midden van de groep.
Laat iedereen in stilte nadenken:

  • Wat in mijn leven mag sterven?
  • Wat mag groeien?

Laat wie wil één woord delen. Sluit af met een kort gebed om verschuiving van het centrum naar Christus.

Twee stemmen: wereld versus kruis

Verdeel de groep in tweetallen. Laat de één de “stem van de wereld” verwoorden (bewijs jezelf, win, wees succesvol). De ander reageert met de “stem van het kruis” (geef jezelf, vertrouw, dien). Bespreek daarna: welke stem hoor jij vaker in je dagelijks leven?

De omhelzing concreet maken

Lees samen het slotgebed van de preek:

Laat ieder kort opschrijven:

  • Wie in mijn omgeving heeft op dit moment een “omhelzing van Christus” nodig?
  • Wat kan ik deze week concreet doen als uitgestrekte arm?

Sluit af met gebed voor deze personen.