De Koning die eeuwig nabij is
Preek op Eeuwigheidszondag over Psalm 145:13-14
1
We zijn hier vandaag samen gekomen om stil te staan bij ons gemis en ons verdriet. Dat gaat allereerst over de zes gemeenteleden die we vandaag gedenken omdat zij het voorbije jaar zijn overleden. Hun namen zullen we straks noemen.
Maar het gaat over veel meer. Er zijn zoveel mensen die we missen omdat ze niet meer bij ons zijn. Mensen van wie we hielden, met wie we ons leven deelden, die een bijzondere plek in ons hart hebben. Soms is het verdriet nog heel vers. Soms is het al jaren geleden dat iemand overleed, maar kan het gemis ineens weer heel dichtbij komen. Hun namen klinken vandaag in ons hart.
Deze zondag heet dus Eeuwigheidszondag. We willen stil staan bij de geliefden die we missen in het licht van de eeuwigheid. Want mensenlevens gaan voorbij. Generaties volgen elkaar op. Maar er is ook iets wat blijft: de eeuwigheid. Of beter: Iemand die blijft, de Eeuwige, die alles geschapen heeft en alles in zijn hand houdt. Op de Eeuwigheidszondag richten we onze blik op de Eeuwige, op Jezus Christus, die dezelfde blijft, gisteren, vandaag en tot in eeuwigheid (Hebreeën 13:8).
Deze zondag heeft in de bredere kerkelijke traditie ook nog een andere naam: ‘Zondag Christus Koning’ (in het Latijn: ‘Christus Rex’.) Dat is nog niet heel lang zo. In 1925 is dat voorgesteld door paus Pius XI. Het is de laatste zondag van het kerkelijk jaar, want volgende week begint Advent. Maar op deze zondag wil de kerk nog één keer, als samenvatting van alles waar het in het christelijk geloof om draait, uitspreken dat Jezus Christus de Koning van alle koningen is, de Heer van alle heren. Zondag Christus Koning. Dat is ook mooi om bij stil te staan vanwege de naam van onze gemeente: Pro Rege, voor de Koning.
2
Zoekend naar een Psalm om vandaag naar te luisteren, kwam ik zo uit bij Psalm 145. Dat is een Psalm die vol is van de eeuwigheid en ook van het koningschap. Vol ook van de Naam van de enige God.
De Psalm begint en eindigt ermee:
Vers 1:
“U, mijn God en koning, wil ik roemen,
uw naam prijzen tot in eeuwigheid.”
Vers 21:
“Laat zó mijn mond de lof spreken van de HEER,
en alles wat leeft zijn heilige naam prijzen,
tot in eeuwigheid.”
De naam van de HEER en de eeuwigheid die omspannen de inhoud van deze Psalm, die vormen het begin en het einde. Want op de zondag waarop we namen van onze gestorven geliefden noemen, willen we de ene Naam roemen en prijzen. Dat helpt ons om ons verdriet een plek te geven en tegelijk om dat verdriet in te bedden in iets wat boven ons uitstijgt.
Ons verdriet is echt. Ons gemis kan groot zijn. Maar onze pijn en ons verlies hebben niet het laatste woord. En ook niet het eerste. God, de Koning die eeuwig nabij is, Hij heeft het eerste en het laatste woord, Hij staat aan het begin en is er aan het einde.
3
Er zijn een paar dingen die mooi zijn om te weten van Psalm 145.
Het eerste is dit: het is een alfabetische Psalm. Dat wil zeggen dat in de oorspronkelijke taal elk vers van deze Psalm begint met de volgende letter van het alfabet. Van A tot Z dus. Of op z’n Hebreeuws van Aleph tot Tau. Er is in Psalm 145 alleen wel één letter weggevallen, de Nun (onze letter N). Waarom dat zo is, weten we niet precies. In sommige oude handschriften is er wel een vers met die letter aan het begin. Het symbolische van dat alfabet is dus dat de dichter alle letters wil gebruiken om Gods naam groot te maken. En tegelijk beseft de dichter dat het nooit genoeg is, zoals ook staat in vers 3: “Groot is de HEER, Hem komt alle lof toe, zijn grootheid is niet te doorgronden.”
Het tweede wat ik boeiend vond om te ontdekken, kwam ik net een week geleden tegen in het Nederlands Dagblad, in een artikel over een Joodse gemeente die in Middelburg in Zeeland elke sabbat bij elkaar komt. Het artikel begon met de woorden: “‘Sjema Jisraël, Adonai Elohénoe, Adonai Echad.’ Hoor, Israël: de Eeuwige is onze God, de Eeuwige is één.” Dat is de belangrijkste Joodse geloofsbelijdenis.
En in dat artikel werd verteld dat Psalm 145 een heel bijzondere plaats inneemt in de Joods geloofsbeleving. Dit is de enige Psalm die elke dag uitgesproken wordt. En dat niet één keer, maar drie keer per dag. In de Talmoed, een belangrijke verzameling Joodse overleveringen en uitleg van de Thora, staat: “Iedereen die driemaal per dag Tehillah leDavid (dat is Psalm 145) reciteert, is verzekerd van een plaats in de komende wereld.” Dat is nogal een uitspraak!
Dat Psalm 145 daarvoor gebruikt wordt komt vanwege de alfabetische opzet van de Psalm én ook omdat er veel nadruk wordt gelegd op vers 16:
“Gul is uw hand geopend,
U vervult het verlangen van alles wat leeft.”
De Eeuwige is niet ver weg.
Zijn hand is open.
Ook voor wie vandaag verdriet heeft.
Dus de Psalm wordt drie keer per dag gezegd om je steeds opnieuw dat verlangen te binnen te brengen. Uw hand is geopend, U vervult het verlangen van alles wat leeft. En dat is zo omdat God die Koning is die eeuwig nabij is, bij mensen én bij heel de schepping.
En dat brengt me bij het derde wat opvalt in deze Psalm: dat de schepping er zo’n grote rol in speelt. Naast de eeuwigheid, de Naam en het koningschap, gaan onze ogen in deze Psalm ook open voor de schepping en voor alles wat leeft. We hadden afgelopen maandag een inspiratieavond over ‘Geloof, hoop en ecologie’ hier in de kerk.
En met die avond in het achterhoofd viel me dat extra op dat psalm 145 een ecologische Psalm is. God heeft aandacht voor álles wat leeft, niet alleen voor mensen, maar voor alles wat Hij geschapen heeft. Gods Koningschap gaat niet alleen over onze levens en over de kerk, maar ook over de schepping.
Ik heb drie verzen gekozen om dat te laten zien:
“Laat geslacht na geslacht uw schepping bezingen,
uw machtige daden verkondigen.” (4)
“Goed is de HEER voor alles en allen,
Hij ontfermt zich over heel zijn schepping.”(9)
“Rechtvaardig is de HEER in alles wat Hij doet,
heel zijn schepping blijft Hij trouw.” (17)
Zo laat Psalm 145 ons iets zien van de grootheid van God. Zijn koningschap omvat alle eeuwen, zijn goedheid is er voor alles wat leeft en zijn liefdevolle zorg gaat uit naar heel zijn schepping.
4
En dan komen we nu bij vers 13 en 14 die ik voor vandaag als kern gekozen heb. Want daar komt dat eeuwige koningschap van God samen met zijn liefdevolle aandacht voor ieder van ons, voor ons kwetsbare leven, voor ons verdriet en ons gemis.
De Eeuwige is niet ver weg.
God is een Koning die eeuwig nabij is.
Dat voelen we vooral in vers 14. Daar komt het vandaag heel dichtbij. Want je bent hier met verdriet en gemis in je hart. Of er zijn zorgen over ziekte, of er stromen tranen in je hart omdat je teleurgesteld bent of gefrustreerd…
“Een steun is de HEER voor wie is gevallen,
wie gebukt gaat, richt Hij op.”
Gevallen zijn. Dat kan zomaar gebeuren in een mensenleven. Dat je ineens niet meer stevig op je benen staat. Omdat je iemand mist van wie je zoveel hield. Omdat je ernstig ziek bent geworden. Omdat er iets gebeurt wat je leven helemaal overhoop haalt. Je had misschien het gevoel dat het in je leven aardig goed ging. Maar ineens is alles anders. De grond lijkt onder je voeten weg te vallen. Je bent uit je evenwicht geraakt. Je weet niet goed hoe je verder moet. Je bent gevallen.
Gebukt gaan. Je bent iemand die een zware last draagt. Je laat schouders hangen, je hoofd gebogen, je hebt moeite om overeind te blijven. Zo kan rouw voelen, of ander verdriet of bezorgdheid. Als iets zwaars dat je met je meedraagt. Soms merk je het ook letterlijk aan je lichaam. Je voelt je moe, je hebt weinig energie, je kunt je moeilijk concentreren.
En dan zegt deze Psalm tegen je dat God je steun is en dat Hij je opricht.
“Een steun is de HEER voor wie is gevallen,
wie gebukt gaat, richt Hij op.”
Er staat dus niet dat je flink moet zijn, dat je verder moet, dat je je verdriet achter je moet laten. Er staat dat God degene is die steunt. Hij blijft erbij, houdt je hand vast, slaat een arm om je schouder, zegt misschien ook even niks. En je hoeft niet zelf weer op te staan, maar God richt je op.
5
“Iedereen die driemaal per dag Psalm 145 leest, is verzekerd van een plaats in de komende wereld.” Dat is wel een erg sterke bewering. Maar ik geloof wel dat ik een beetje begin te begrijpen wat ermee wordt bedoeld. Als je Psalm 145 op je in laat werken, niet één keer maar steeds weer, dan gebeurt er iets met je.
Je komt in aanraking met de eeuwigheid.
Je merkt dat het verborgen koninkrijk van God tevoorschijn komt.
Je leert om met andere ogen naar je leven te kijken.
Je ontdekt opnieuw dat de Eeuwige niet ver weg is.
Je ervaart dat zijn hand open is voor alles wat leeft.
Wie met verdriet en pijn in het hart Psalm 145 leest of zingt kan opstaan in een nieuwe wereld. Een wereld die vol is van Gods goedheid en glorie die in zijn schepping volop stralen.
Psalm 145 is een deur die je toegang geeft tot de werkelijkheid van Gods koninkrijk, een deur die open gaat naar de liefdevolle en nabije aanwezigheid van Jezus Christus, een deur die je uitnodigt om temidden van alles wat er is aan gemis en verdriet en pijn thuis te komen bij Jezus, eeuwig thuis te zijn bij Hem.
Zullen we dat samen beamen door nu uit Psalm 145 te zingen?
Gesprekvragen
- Wat heeft je in deze preek het meest geraakt, verrast of aan het denken gezet?
- De preek zegt: ‘Ons verdriet is echt. Maar onze pijn en ons verlies hebben niet het laatste woord.’ Wat betekenen deze woorden voor jou? Zijn ze vooral troostvol, of roepen ze ook vragen op?
- In Psalm 145:3 staat dat Gods grootheid niet te doorgronden is. Wat vind je mooi aan een God die groter is dan wij kunnen begrijpen? Wat vind je er moeilijk aan?
- Psalm 145 wordt in de Joodse traditie drie keer per dag gebeden. Kun je je voorstellen dat je dat ook zou doen? Zijn er teksten of leideren die dagelijke bij je terugkomen?
- De preek noemt Psalm 145 ook een ecologische psalm. Wanneer heb jij in de natuur iets ervaren van Gods goedheid, schoonheid of nabijheid?
- In Psalm 145:13-14 staan Gods eeuwige koningschap en zijn zorg voor mensen die gevallen zijn of gebukt gaan direct naast elkaar. Wat zegt dat volgens jou over het soort Koning dat God is?
- Herken je het verschil tussen gevallen zijn en gebukt gaan? Welk beeld spreekt je het meest aan als je denkt aan moeilijke momenten in je eigen leven?
- God wordt beschreven als iemand die je hand vasthoudt, een arm om je schouder slaat en misschien even niets zegt. Wanneer heb jij iets van die steun ervaren, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van een ander?
- De preek zegt dat het verborgen koninkrijk van God tevoorschijn kan komen. Waar zie jij in je gewone dagelijkse leven weleens iets oplichten van Gods koninkrijk?
- Aan het einde wordt Psalm 145 een deur genoemd die opengaat naar Gods koninkrijk en naar eeuwig thuis zijn bij Jezus. Wat roept dat beeld van een open deur en een eeuwig thuis bij jou op?
Werkvormen
1. De deur naar Gods koninkrijk
Leg een afbeelding van een open deur op tafel. Laat iedereen op twee briefjes schrijven: Wat wil ik graag achter me laten? en Wat hoop ik te vinden achter de deur naar Gods koninkrijk? Leg de briefjes aan weerszijden van de afbeelding. Deel met elkaar wat je wilt delen, zonder dat iemand iets hoeft uit te leggen
2. De open hand van God
Lees Psalm 145:16 langzaam voor. Nodig iedereen uit om, als dat prettig voelt, de handen open op de knieën te leggen. Laat een minuut stilte vallen.
Vraag daarna: Wat zou jij vandaag graag in Gods open hand willen leggen? Wie wil, kan dit in één zin delen. Sluit af door het vers nogmaals te lezen.
3. God prijzen van A tot Z
Schrijf de letters A tot Z onder elkaar op een groot vel. Bedenk samen bij zoveel mogelijk letters een woord dat iets zegt over Gods karakter, zijn schepping of zijn nabijheid. Bijvoorbeeld: A van Aanwezigheid, G van Goedheid, T van Troost. Lees daarna alle woorden rustig achter elkaar als een gezamenlijke lofprijzing. Bespreek welke woorden op dit moment voor jullie het meest betekenen.
