Lezen: Psalm 42

Kijk de preek terug op YouTube:

Luister de preek terug als podcast:


1

Wat een krachtig getuigenis hebben we zojuist gehoord! Ik ben ervan onder de indruk. Dank je wel dat je ons zo openhartig hebt meegenomen in jouw levensverhaal. Met alle mooie dingen, maar ook met de moeilijke en donkere momenten. Je hebt ons echt een kijkje in je hart gegeven.

Richard en ik hebben de afgelopen tijd, vanaf april ongeveer, een serie gesprekken met je gehad, ter voorbereiding op deze dag. En weet je wat ons daarin vooral raakte? Hoe oprecht en vol vertrouwen jij je wilt toewijden aan het volgen van Jezus. Hoe je verlangt om steeds meer te leren over God en op Jezus te lijken. En we herkenden daarin het werk van de heilige Geest.

We hebben de gesprekken gevoerd aan de hand van de Gewone Catechismus. Een boekje met honderd vragen en antwoorden over het geloof. Bijna aan het einde, bij vraag en antwoord 97, ging het over het Avondmaal en de heilige Geest. Daar staat deze vraag: “Wat betekent het dat Hij van ons is en wij van Hem?” En dan is dit het antwoord: “Met zijn bloed heeft Christus ons gekocht. In het eten van het brood maakt zijn Geest ons één met Hem. Zo ervaren wij zijn vriendschap en sporen we elkaar aan om samen Jezus te blijven volgen.”

Dat zie ik in jouw leven. Vriendschap met Jezus. De heilige Geest die jou één maakt met Jezus. En je zei zelf ook: ‘Ik hoef geen mooi huis, ik hoef geen dure spullen, ik hoef geen succes. Ik heb genoeg aan de Geest van het nieuwe leven. Ik wil vol van Jezus zijn.’ Wat een prachtige woorden.

Je vertelde ook dat Psalm 42 al je hele leven je lievelingspsalm is. En dat vind ik eigenlijk wel bijzonder. Want Psalm 42 is helemaal geen gemakkelijke, vrolijke psalm. Het is een psalm vol verdriet, verlangen, verwarring en vragen. Een psalm van iemand die God soms helemaal kwijt lijkt te zijn.

Vandaag luisteren we samen naar deze psalm. En misschien ontdekken we wel dat de woorden waarmee de psalm eindigt, ook onze eigen woorden kunnen worden: “Mijn God, die mij ziet en redt.”

2

Wat zit er ontzettend veel in deze psalm! Heel veel levenservaring, allerlei gevoelens, verlangens en vragen. En ook: wat een liefde voor God! Het is een eeuwenoud gedicht waarin je toch ook zomaar vandaag jezelf kunt herkennen. Omdat er zoveel in voorkomt van wat wij als mensen meemaken en voelen.

De gemeenteleden van Pro Rege weten wel dat er hier in de kerk drie woorden vaak gebruikt worden die allemaal met een V beginnen. Veiligheid, verbinding, vreugde. Drie prachtige woorden die iets vertellen over hoe we met elkaar gemeente willen zijn. We willen een plek zijn waar je je veilig kunt voelen (blauwe parel), waar je verbinding ervaart met God en met elkaar (groene parel), en waar ruimte is voor vreugde, de vreugde van God (gele parel).

Maar weet je, er bestaan ook veel andere woorden met een V. Woorden die gaan over de moeilijke kanten van het leven. Over gevoelens waar we niet altijd even gemakkelijk mee voor de dag komen en die we soms liever verbergen. Omdat we denken dat ze er eigenlijk niet mogen zijn. Zeker niet als je gelooft.

Maar Psalm 42 laat iets anders zien. Bij God hoef je je gevoelens niet te verbergen. En ook hier in de kerk hoeven we niet eerst een zondags gezicht op te zetten. Alsof alles goed gaat. Alsof we altijd blij zijn en vol vertrouwen. Nee, ook de moeilijke gevoelens mogen er zijn. Het zijn geen parels, maar steentjes die je met je meedraagt. Soms grote stenen, rotsblokken of zelfs hele bergen.

Ik ontdekte dat er in elk geval vijf V-woorden in Psalm 42 te vinden zijn die meer over de moeilijke kanten van ons leven gaan.

Verdriet. “Tranen zijn mijn brood, bij dag en bij nacht”, zegt de psalm. Wat een aangrijpend beeld. Verdriet dat je voortdurend met je meedraagt. Misschien omdat je iemand mist. Omdat er iets in je leven is gebeurd wat je nog altijd pijn doet. Of er is een worsteling waardoor je in de put raakt. Verdriet van vroeger dat soms zomaar weer bovenkomt.

Verlatenheid. “Waarom vergeet U mij?”, vraagt de dichter aan God. Ken je dat gevoel misschien ook? Dat je er helemaal alleen voor staat? Dat niemand je echt begrijpt? Dat God heel ver weg lijkt. Je bidt, maar het blijft stil. Waar bent U eigenlijk, God? Ik kan niet meer.

Verwarring. “Al uw golven slaan zwaar over mij heen.” Soms gebeurt er zoveel tegelijk dat je het overzicht kwijtraakt. Je gedachten blijven maar malen. Je moddert voortdurend maar wat aan. Je weet niet meer wat je moet denken, wat je moet voelen, welke kant je op moet. Je wordt overspoeld door alles wat er op je afkomt.

Verlies. De dichter denkt terug aan vroeger. Aan de tijd dat hij met anderen naar Gods huis ging, zingend en feestvierend. Wat kan dat pijn doen, als je terugdenkt aan wat er ooit was en wat er nu niet meer is. Verbondenheid die verloren is gegaan. Je gezondheid waar je afscheid van moest nemen. Een vriendschap die stukliep. Een droom die niet is uitgekomen. En voor je het weet vlucht je ervoor weg. Misschien wel in een verslaving. Je wilt er wel mee stoppen, maar het lukt niet

Verontwaardiging. De dichter wordt bespot door mensen die vragen: “Waar is dan je God?” Wat kunnen woorden van anderen pijn doen. Als mensen je niet begrijpen, je veroordelen of je geloof belachelijk maken. Dan kan er ook boosheid opkomen. Waarom doen mensen elkaar dit aan? Waarom laat God dit gebeuren?

Misschien herken je jezelf wel speciaal in één van die woorden. Misschien wel in meerdere tegelijk. Misschien zit je hier vanmorgen wel en ziet niemand aan je wat je allemaal met je meedraagt aan verdriet, verlatenheid, verwarring, verlies, verontwaardiging.

Maar weet je wat ik zo mooi vind aan deze Psalm 42? Al die gevoelens krijgen een plek in het gesprek met God! De dichter van de psalm hoeft zijn verdriet niet weg te stoppen. Hij hoeft zijn verwarring niet eerst op te lossen. Hij mag met alles wat er in hem leeft bij God komen. En dat geldt ook voor ons. Je hoeft niet eerst rustig te worden voordat je bij God mag komen. Je hoeft niet eerst je leven op orde te hebben. Je hoeft niet eerst blij te zijn of je zondagse gezicht op te zetten. Je mag komen zoals je bent. Met alles wat er in je leeft. God ziet het. En het raakt Hem.

3

En tussen al die woorden met een V, al die gevoelens die onrust brengen, klinkt er nog een ander woordje. Een kwetsbaar woordje. Het woordje ‘ziel’. “Mijn ziel smacht naar U, o God.” “Mijn ziel dorst naar God.” “Weemoed vervult mijn ziel.” “Wat ben je bedroefd, mijn ziel, en onrustig in mij.”

Wat is dat, je ziel? Dat is nog niet zo gemakkelijk uit te leggen. Je kunt je ziel niet aanwijzen. Je kunt er geen foto van maken. Je kunt je ziel niet meten of wegen. En toch weten we ergens wel wat ermee bedoeld wordt. Je ziel is iets van binnen. Een soort van binnenruimte. Een stille, kwetsbare kern. De kern van wie je bent. Daar waar je diepste verlangens leven. Waar je verdriet zit, je vreugde, je angst, maar ook je hoop. Waar je ook geraakt kunt worden door iets moois of indrukwekkends. “Dat raakte me, tot in het diepst van mijn ziel”, zeggen we weleens.

Al wat langer geleden kwam ik een mooi citaat tegen over de ziel. Uit een preek van Dietrich Bonhoeffer, de Duitse theoloog die zich verzette tegen het nazi-regime van Hitler en die daarvoor in 1945 werd geëxecuteerd. Dit is wat hij gezegd heeft, in een preek uit 1928, bijna honderd jaar geleden, over Psalm 62 vers 2 waar staat:

“Alleen bij God vindt mijn ziel haar rust,
van Hem komt mijn redding.”

“Dat woordje ziel klinkt zo vreemd te midden van de verwarring en het geschreeuw van de stemmen die zichzelf aanprijzen. Het heeft een zo rustige en stille klank, dat het nauwelijks meer uitkomt boven het razen en woeden in ons innerlijk. Maar het heeft een klank van grote verantwoordelijkheid en ernst: jij, mens, hebt een ziel. Let op dat je die niet verliest, dat je niet op een dag ontwaakt uit het gewoel van het leven en ziet dat je van binnen hol bent geworden, een speelbal van gebeurtenissen, een blad waarmee de wind speelt, en dat uiteindelijk verwaait; dat je geen ziel hebt. Mens, let op je ziel!”

Wat zijn die woorden eigenlijk nog steeds actueel. Misschien wel actueler dan ooit. Want wat is er veel lawaai in ons leven. Wat zijn er veel stemmen die onze aandacht vragen. Op onze telefoons, op sociale media, in alles wat we moeten en willen. En ook in onszelf kan het behoorlijk lawaaierig zijn. Allerlei gedachten die maar doorgaan. Zorgen die je bezighouden. Verwachtingen waaraan je probeert te voldoen.

En ondertussen is daar je ziel. Die stille, kwetsbare kern van wie je bent. Het léven dat God je van binnen gegeven heeft. Hoe gaat het eigenlijk met jouw ziel? (…)

Dat is een iets andere vraag dan: hoe gaat het met je? En dan zeggen we: goed, druk, pittig, moe. Maar: hoe gaat het met je ziel?

En dan gebeurt er in de psalm ook iets bijzonders. De dichter gaat in gesprek met zijn ziel. Dat kan blijkbaar: dat je je ziel áánspreekt.

“Wat ben je bedroefd, mijn ziel, en onrustig in mij.” Want onze levensomstandigheden veranderen niet altijd. We blijven moe, ziek, gehandicapt, onze worstelingen blijven. Maar daaronder zit onze ziel – en die kun je aanspreken. Daar kun je mee in gesprek gaan. Je kunt je ziel bemoedigen, tot de orde roepen, vragen om zich op God te richten.

4

En zo komen we bij dat laatste vers, dat een refrein is. Vers 6 en vers 12 van Psalm 42 en ook vers 6 van Psalm 43 zijn alle drie hetzelfde.

“Wat ben je bedroefd, mijn ziel,
en onrustig in mij.
Vestig je hoop op God,
eens zal ik Hem weer loven,
mijn God, die mij ziet en redt.”

Ja, er is verdriet en onrust. Er is teleurstelling en wanhoop. Er is verwarring en pijn. Dat wordt niet ontkend. En toch, zo leert Psalm 42, kun je je ziel dan aanspreken en tegen je ziel zeggen: richt je op God. Ook al zijn je omstandigheden nog niet veranderd: vestig je hoop op God. En zie het als het ware voor je: dat je Hem eens weer zult loven. Dat je weer kunt zingen, eerst nog heel voorzichtig misschien. Dat verdriet plaats maakt voor vreugde. Dat verwarring verandert in vertrouwen.

En dat kan, als je je richt op God. Want wie is die God? Hij is de God die je ziet en redt.
God ziet je. Hij ziet niet alleen de buitenkant, hoe je eruitziet, wat je doet, wat je bereikt hebt. Hij ziet ook je binnenkant. Je ziel. Hij ziet je verdriet, je verlangen, je hoop en je liefde. En door Jezus is Hij daar nog dichterbij gekomen. Door Jezus heen ziet God jou. En Jezus kijkt niet weg van alles wat er in jouw leven niet oké is. Hij ziet het allemaal. En Hij kijkt je aan met ogen vol genade.

En Hij zegt: ‘Ik red je. Dat is mijn naam. Ik vergeef je schuld. Ik breng genezing in je binnenste. Ik maak je vrij. Ik schep nieuwe ruimte, zodat je ziel weer op adem kan komen. Ik zeg ja tegen jou.’

Jij hebt vandaag hier ‘ja’ gezegd, Willem. Maar we kunnen allemaal op elk moment ‘ja’ zeggen tegen God. En dat allerlaatste zinnetje van Psalm 42 zo zeggen dat het recht uit onze ziel komt:

Mijn God. Die mij ziet en redt.


Moment van toewijding

W ezongen het lied ‘Als een hert dat verlangt’. Ik hoop dat dat waar is: dat je hart verlangt naar God. Dat Hij alleen je kracht en je schild is. En dat je je helemaal aan Hem geeft. Laten we op dit moment daarbij stilstaan en ons opnieuw toewijden aan het leven met God. Want Hij wijst ons een weg om te gaan. Dat gaat niet vanzelf. Want we raken de weg ook wel eens kwijt door zonden en door zorgen.

in 1 Johannes 1 lezen we: “Als we onze weg gaan in het licht, zoals Hijzelf in het licht is, dan zijn we met elkaar verbonden en reinigt het bloed van Jezus, zijn Zoon, ons. Als we onze zonden belijden, dan zal Hij, die trouw en rechtvaardig is, ons onze zonden vergeven en ons reinigen van al het onrecht dat wij bedrijven.”

Zo kunnen we een nieuw leven leiden. Daarover zingen we nu staande het lied ‘De rivier’.

Gespreksvragen

  1. Wat raakte jou het meest in deze preek? Was er een gedachte, beeld of zin die bij je bleef hangen? Waarom juist die?
  2. In de preek worden deze vijf V-woorden genoemd: verdriet, verlatenheid, verwarring, verlies en verontwaardiging. Welk van deze woorden herken je het meest in je eigen leven? Wil je daar iets over vertellen?
  3. Lees Psalm 42:2-6. De dichter verlangt naar God, maar ervaart tegelijkertijd verdriet en afstand. Wat leer je uit deze verzen over de ruimte die er bij God is voor onze moeilijke gevoelens?
  4. In de preek wordt gezegd: ‘Bij God hoef je je gevoelens niet te verbergen.’ Hoe veilig voel jij je om in de kerk te laten zien hoe het écht met je gaat? Wat helpt daarbij en wat maakt het moeilijk?
  5. Bonhoeffer zegt: ‘Mens, let op je ziel!’ Wat betekent dat voor jou? Waardoor wordt jouw ziel gevoed en waardoor raakt je ziel juist uitgeput?
  6. Stel dat je ziel vandaag zou kunnen spreken. Wat zou jouw ziel dan tegen je zeggen? En wat zou je zelf tegen je ziel willen zeggen?
  7. Lees Psalm 42:12. De dichter spreekt zijn eigen ziel aan: ‘Vestig je hoop op God.’ Wat is volgens jou het verschil tussen jezelf moed inspreken en je hoop op God vestigen?
  8. De preek eindigt met de woorden: ‘Mijn God, die mij ziet en redt.’ Wat betekent het voor jou dat God je ziet? Ervaar je dat vooral als troost, als iets spannends of misschien wel als iets waar je naar verlangt?
  9. In de preek gaat het ook over de vriendschap met Jezus. Hoe beleef jij die vriendschap? Wat helpt je om in het dagelijks leven dicht bij Jezus te blijven, juist wanneer het moeilijk is?
  10. Stel dat je de komende week elke dag vijf minuten aandacht zou geven aan je ziel. Hoe zou je dat willen doen? Wat zou een kleine, haalbare geloofspraktijk kunnen zijn?

Werkvormen

De vijf stenen – Wat draag jij met je mee?

Leg vijf stenen op tafel, elk met een van de vijf V-woorden: verdriet, verlatenheid, verwarring, verlies en verontwaardiging.

Laat iedereen een steen kiezen die past bij wat hij of zij op dit moment meedraagt. Wie wil, vertelt waarom. Leg daarna de stenen bij een brandende kaars als teken dat we met alles wat ons bezighoudt bij God mogen komen.

Een brief aan je ziel – Een innerlijk gesprek

Geef iedereen papier en een pen. Laat de deelnemers in stilte een korte brief aan hun eigen ziel schrijven, beginnend met: ‘Lieve ziel, ik merk dat je…’ Laat de brief eindigen met: ‘Wat ik je vandaag wil meegeven, is…’ Wie wil, leest een stukje voor. Bespreek hoe het is om je ziel niet alleen te onderzoeken, maar ook liefdevol toe te spreken.

Gezien en gered – Een oefening in Gods aanwezigheid

Lees Psalm 42:12 langzaam voor. Nodig iedereen uit om twee minuten stil te zijn, met beide voeten op de grond en de handen geopend. Laat de deelnemers bij het inademen in gedachten zeggen: ‘Mijn God, U ziet mij.’ En bij het uitademen: ‘Mijn God, U redt mij.’

Vraag daarna: Wat gebeurde er tijdens de stilte? Wat voelde vertrouwd en wat was misschien moeilijk? Sluit af door samen de laatste zin van Psalm 42 uit te spreken.