Lezen: Galaten 5:13-26

Kijk de preek terug op YouTube:

Luister de preek terug als podcast:


1

Ik vind het best moeilijk en ook een beetje spannend om hierover te preken merkte ik de afgelopen week. En dat is eigenlijk niet omdat Paulus onduidelijk is. Integendeel. Hij is juist héél duidelijk: laat je leiden door de Geest. Dat is wat hij wil zeggen. Laat je leiden door de heilige Geest van Jezus Christus.

Maar als ik eerlijk ben, weet ik eigenlijk helemaal niet zo goed hoe dat werkt. Hoe doe je dat: je laten leiden door de Geest? Ik herken bij mezelf – en misschien herken jij het ook – dat ik me door van alles en nog wat kan laten leiden, en dat is vaak helemaal niet de heilige Geest.

Ik kan me laten leiden door mijn gevoel. Boosheid die ineens opkomt. Frustratie die blijft hangen. Irritatie om een opmerking die iemand maakt – en die blijft maar rondzingen in mijn hoofd.

Ik kan me laten leiden door waar ik op dat moment het meeste zin in heb. ‘s Avonds op de bank bijvoorbeeld, laat thuis gekomen, wordt het dan een mandarijntje of een bak cashew-noten en nog wat pepita-mix en een plak kaas?

Ik kan me laten leiden door mijn telefoon. Ik had hem net weggelegd… en een paar seconden later pak ik hem toch weer op. Want die telefoon heeft een onweerstaanbare aantrekkingskracht.

Ik kan me laten leiden door bezorgdheid. Bezorgdheid over wat er in de wereld allemaal speelt. Bezorgdheid over waar het met de kerk naartoe gaat. Ergens in mijn lijf zit dan een lichte spanning. Alsof ik onophoudelijk een beetje ‘aan’ sta.

En soms laat ik me leiden door angst. Angst om iets verkeerds te zeggen. Angst om iets waardevols kwijt te raken. Angst mensen te verliezen omdat we het niet met elkaar eens zijn.

Zo gaat dat in een mensenleven. Ik denk dat je daar wel iets van herkent. (En als je zegt: dat herken ik eigenlijk helemaal niet, dan hoor ik daar na de dienst graag wat meer over van je…) 

2

Wij zijn op weg naar Pinksteren en misschien is dit wel precies de vraag voor deze tijd: waar laat ik me door leiden? In mijn leven, in mijn werk, thuis en ook in de kerk. Paulus zegt: laat je leiden door de Geest.

In dat gedeelte dat we net lazen helpt hij ons om daar iets van te gaan zien. Niet in één keer helder. Want ik merk zelf ook dat het best nog lastig is om duidelijk te krijgen wat Paulus nu precies bedoelt. Maar ik hoop dat we samen een stapje kunnen zetten. Laten we die woorden daarom rustig lezen en beluisteren. Naar wat ze zeggen, en misschien ook naar wat ze in ons wakker maken. We blijven vanmorgen bij vers 13 tot 18. Volgende week gaan we verder met de verzen 19-26.

3

“U bent geroepen vrij te zijn!” Zo begint Paulus. Daar is een heel verhaal aan voorafgegaan. Want we zijn al in hoofdstuk 5 van deze brief. Paulus schrijft aan nieuwe christenen die in verwarring zijn geraakt. Ze waren tot geloof gekomen, ze waren begonnen met vertrouwen, met de ervaring van genade, met de nieuwe ruimte die er in je leven komt als je Jezus leert kennen. Wat een bevrijding was dat geweest! 

Want wat werd er nu ook gezegd? Mooi dat je gelooft in Jezus… maar nu moet je ook nog dit. De wet naleven. De tradities onderhouden. Je leven op orde krijgen. Want alleen Christus is niet genoeg.

En je voelt wat er dan gebeurt. De ruimte die je net hebt ontdekt wordt weer kleiner. Je wordt weer teruggeduwd in dat oude leven volgens de wet. De vraag sluipt weer binnen: doe ik het wel goed genoeg? Hoor ik er wel echt bij? Maak ik niet te veel fouten?

Maar Paulus zegt: dat is een doodlopende weg. Niet omdat de wet in zichzelf slecht is, maar omdat jij en ik ons helemaal niet aan de wet kunnen houden. De wet laat uiteindelijk vooral zien waar het misgaat. Dat je het niet redt.

In hoofdstuk 2 zegt hij het zo (2:16): “Geen mens wordt rechtvaardig verklaard door de wet na te leven.” En heel persoonlijk (2:19-20): “De wet werd mijn dood, maar ik, dood voor de wet, leef voor God. Met Christus ben ik gekruisigd: ikzelf leef niet meer, maar Christus leeft in mij.” Dat is vrijheid!

Dat is niet alleen maar theorie. Dat is echt een breuk, een heel ander leven. Het einde van het oude leven onder de wet en het begin van het nieuwe leven in Christus. En daarom blijft Paulus het in zijn brief maar herhalen. In hoofdstuk 3, in hoofdstuk 4 – steeds cirkelt het om die ene vraag: Heb je de Geest ontvangen door je aan de wet te houden en de regels na te leven? Of heb je de Geest ontvangen door geloof, door te vertrouwen op Christus? 

En je weet het antwoord is, Paulus is er heel duidelijk over. En toch… toch is de verleiding groot om weer terug te grijpen. Naar iets dat houvast geeft. Naar iets waar je controle over hebt. Naar iets wat duidelijkheid geeft. En je grijpt terug op de wet, alsof je je eigen reddingsboei weer vastpakt. Maar de Geest glipt je dan tussen de vingers door.

Paulus voelt hoe gevaarlijk dat is. Je proeft de hartstocht. De urgentie door heel die Galatenbrief heen (lees die brief eens helemaal achter elkaar). Dit gaat hem aan het hart. En misschien ook wel omdat hij het zelf zo goed kent. De eerste helft van zijn leven draaide om de wet. Om regels, tradities, duidelijke kaders. Dat was zijn wereld. Zijn zekerheid. Zijn identiteit. De wet was zijn lust en zijn leven.

En toen kwam Jezus… Er was licht, er was een stem, er klonk een naam… Toen pas ontdekte Paulus dat de wet, en zijn behoefte om zich aan de wet te houden voor zijn rechtvaardiging, niet anders was dan een gevangenis, een donkere cel, een doodlopende weg. Je gaat het pas zien als je het door hebt. Je ontdekt het als de Geest van Jezus in je komt en de ogen van je hart opent.

4

Nou, lieve mensen, dat hele verhaal ligt achter dat ene zinnetje: “U bent geroepen vrij te zijn!”

Laat dat eens landen in je hart en in je lijf. Vrij. Ruimte. Diep adem halen. Geen spanning meer. Geen angst meer. 

Maar alsof Paulus aanvoelt welke vragen er dan in ons opkomen, zegt hij: “Misbruik die vrijheid niet om uw aardse begeerten vrij spel te geven.” Want dat kan natuurlijk. Dat je denkt: nu ik vrij ben, helemaal vrij, kan ik doen en laten wat ik wil. Niemand die me nog een strobreed in de weg legt.

Maar echte vrijheid, de vrijheid die Jezus heeft uitgeleefd, is niet een individualistische vrijheid die op jezelf is gericht. Niet een vrijheid die zegt: het voelt goed, dus het is goed. Nee, vrijheid is volgens de definitie van Paulus: elkaar dienen in liefde. Dat is niet het vrijheidsbegrip dat we vaak tegenkomen in de wereld. We hebben in de kerk daar echt een eigen verhaal over te vertellen: vrijheid is elkaar dienen in liefde. Vrijheid is als Christus zijn. Vrijheid is ruimte hebben voor je naaste. 

En dan zegt Paulus hier iets wat bijna tegenstrijdig klinkt. Ineens heeft hij het weer over de wet. En hij geeft zelfs een gebod. Dat is misschien wel verrassend. Want je zou kunnen denken: als we niet meer onder de wet leven, dan doen geboden er blijkbaar niet meer toe.

Maar zo is het niet. De brieven van Paulus staan er vol mee. Geboden. Aanwijzingen. Richtingwijzers. Alleen… ze klinken, als je goed luistert, anders. Niet in de sfeer van: dit zijn de regels, zo moet het, ook als je het niet begrijpt, houd je er maar aan. De geboden komen niet in een sfeer van druk en dwang naar ons toe. Maar veel meer als een uitnodiging. Een richting waarin het leven openbloeit. Daar kom ik zo nog op terug.

Maar luister eerst eens naar wat Paulus hier zegt. Het staat in vers 14: “De hele wet is vervuld in één uitspraak: heb uw naaste lief als uzelf.”

Laat dat even binnenkomen. De hele wet. Alles wat God ooit gegeven heeft aan geboden, regels en tradities, samengebald in één zin en nog een heel korte ook. “Heb je naaste lief als jezelf.” Dat is eigenlijk nogal wat. Want Jezus zei: er zijn twee geboden. God liefhebben en je naaste liefhebben als jezelf. En Paulus durft het hier nog verder terug te brengen tot de kern. Alsof hij zegt: als je de ander werkelijk liefhebt… dan zit daar alles al in wat hoort bij het nieuwe leven in Christus. 

Dat is best wel revolutionair. Niet: houd je aan alle regels en tradities en gewoontes, Maar: Heb je naaste lief als jezelf. En dan zie je ook wat het betekent dat de wet niet wordt afgeschaft, maar vervuld. Hier komt de wet tot haar diepste bedoeling. Je naaste liefhebben.

5

En dan Paulus stapt in vers 15 eigenlijk even uit het verhaal dat hij wil vertellen, om een verbinding te maken met het concrete leven in de gemeente: “Maar wanneer u elkaar aanvliegt en verscheurt, pas dan maar op dat u niet door elkaar wordt verslonden.” Het klinkt een beetje alsof hij wil zeggen: jullie zijn het vast wel met mee eens dat het er omgaat elkaar lief te hebben, maar kijk eens wat jullie daarvan terecht brengen: jullie zitten elkaar in de haren, trekken je terug in groepjes, praten over elkaar in plaats van met elkaar en  gelijk krijgen wordt belangrijker dan elkaar begrijpen. Laat tot je doordringen dat de hele wet in maar één eenvoudige en korte uitspraak wordt vervuld: “Heb je naaste lief als jezelf.” Waar de Geest is, daar is de vrijheid om elkaar in liefde dienen.

6

Maar ik wil ook iets zeggen over die wet die passé is en de geboden die blijven. En dan moet het vooral gaan over de wet aan de ene kant en de Geest aan de andere kant. Hoe verhouden die zich nu tot elkaar? Wat bedoelt Paulus als hij zegt (5:18): “Maar wanneer u door de Geest geleid wordt, bent u niet onderworpen aan de wet.”

Ik wil twee voorbeelden gebruiken om die verhouding tussen de Geest en de wet duidelijker te maken. Want misschien vraag je je af waarom er nu best wel kritisch over de wet wordt gesproken, terwijl Paulus ergens anders (Romeinen 7:12) toch ook zegt dat de wet “heilig, rechtvaardig en goed” is.

Eerste voorbeeld. Iemand uit de vroege kerk vergelijkt de wet met een olielamp en de Geest met de zon. Zo’n olielamp is waardevol. Het geeft mooi wat licht. In het donker helpt het je echt om de weg te vinden. Maar als de zon opkomt… dan verandert alles. Dan zie je niet alleen een paar stappen voor je, maar het hele landschap. Dan heb je dat lampje niet meer nodig op dezelfde manier. 

Zo moet je ook de wet en de Geest niet verwarren. De wet is goed. Ze wijst de weg. Ze geeft wat licht. Maar de Geest, die is geen lamp, die is het licht zelf. De zon. De krachtige en levende aanwezigheid van de opgestane Christus.

Tweede voorbeeld. Als je autorijdt, heb je meestal van die strepen op de weg. Vaak zijn ze geribbeld. Als je daaroverheen rijdt, hoor je het meteen, een dof geroffel. Dan weet je: ik moet bijsturen. Die strepen zijn belangrijk. Ze beschermen je. Want je let wel eens niet op, of je bent afgeleid, of je valt bijna in slaap. Maar stel je voor dat je de hele tijd zo zou rijden: steeds naar links kijken, maar de strepen, steeds naar rechts kijken. Zit ik nog binnen de lijnen? Doe ik het wel goed? Dan ga je slingeren. Nee, als je goed rijdt, kijk je vooruit. Naar de weg die voor je ligt. Naar waar je naartoe gaat. En terwijl je vooruitkijkt, blijf je als vanzelf tussen de lijnen. Zo is het ook met de Geest en de wet. De Geest is het wenkende perspectief, daar is onze aandacht op gericht. De lijnen staan voor de wet, voor de geboden

Die twee beelden maken iets duidelijk van de verhouding tussen de Geest en de wet. En Paulus oproep is volkomen helder. Laat je leiden door de Geest. Laat je niet leiden door de wet, laat je niet leiden door de angst om fouten te maken, laat je ook niet leiden door je eigen aardse begeerten – want dat brengt je allemaal op dood spoor.

Laat je leiden door de Geest. Stem af op de krachtige en liefdevolle aanwezigheid van Christus. Vertrouw je toe aan Jezus. Heb lief, en begin bij je naaste. 

7

Maar hoe doe je dat dan, je laten leiden door de Geest? Twee korte richtingwijzers tenslotte.

– Vertraag, en merk op wat er in je leeft

De Geest maakt niet zoveel lawaai. De Geest schreeuwt niet. De Geest duwt niet. Dus als je alleen maar doorgaat, dan merk je waarschijnlijk weinig van de Geest.

Soms begint het gewoon hier: even stil worden. Je adem voelen. (De Geest is in de Bijbel ook de Adem van God). Opmerken wat er in je omgaat. Is er onrust? Druk? Irritatie? Frustratie?

Of is er misschien ook iets anders. Iets zachters. Iets dat opent. Je laten leiden door de Geest begint vaak niet met doen, maar met opmerken, met aandacht hebben.

– Wat je aandacht geeft, groeit

Dat is bijna een wetmatigheid van het leven. Je kunt je aandacht richten op regels. Op wat mag en wat niet mag. Op grenzen, op geboden en verboden. En daar is op zichzelf niets mis mee. Dat kan zeker helpen.

Maar als dat je focus wordt, eigenlijk altijd, dan ga je daar ook naar leven. Dan wordt je geloof al snel: goed opletten, controleren, een beetje bezorgd dat je fouten maakt. Doe ik het goed? Blijf ik binnen de lijnen? En voor je het weet, wordt je wereld daar beetje smaller van, benauwder, minder ruim. 

Maar je kunt je aandacht ook ergens anders op richten. Op de Geest. De Heilige Geest. De Adem van Jezus. En dan niet door heel hard je best te doen om “geestelijk” te zijn, maar door je gedachten vaker te laten gaan naar de aanwezigheid van Christus.

Door je af en toe bewust te worden: Hij is hier. In dit moment.

In deze ontmoeting. In wat ik nu doe. In de keuze die ik nu wil maken. En hoe meer je je aandacht daarheen brengt, hoe meer dat gaat groeien. Dan verandert er misschien iets van binnen. Dan wordt liefde vanzelfsprekender. Geduld een beetje natuurlijker. Mildheid minder geforceerd.

Niet omdat je zo goed je best doet, maar omdat je leeft vanuit een andere bron. Moeten wordt léven. Controle wordt loslaten. Je gaat van je hoofd naar je hart. En Christus wordt steeds mooier voor je.

Laten we deze boodschap samen beamen door te zingen: Hier is mijn hart, Heer.

Er zit iets eerlijks onder deze preek. Alsof hij niet alleen iets wil uitleggen, maar ook iets wil blootleggen. Dat helpt—ook in de vragen. Ze mogen dus een beetje ruimte laten, niet alles dichttimmeren.

Gespreksvragen

  1. Waar herken jij jezelf het meest in als het gaat om “waar je je door laat leiden” (gevoel, angst, telefoon, verlangen, nog iets anders)?
  2. Wat raakt je in de spanning die wordt benoemd: wéten wat Paulus zegt, maar niet goed weten hoe je dat doet?
  3. Paulus zegt: “U bent geroepen vrij te zijn.” Wat betekent die vrijheid concreet in jouw dagelijks leven?
  4. In Galaten 5:14 wordt de hele wet samengevat in: “Heb je naaste lief als jezelf.” Wat valt je op aan deze samenvatting? Wat maakt dit eenvoudig of juist moeilijk?
  5. In Galaten 5:15 waarschuwt Paulus voor elkaar “aanvliegen en verscheuren.” Waar zie je dat vandaag gebeuren (in de samenleving, in de kerk, in groepen)?
  6. Hoe helpt het beeld van de wet als olielamp en de Geest als zon jou om die twee beter te begrijpen?
  7. Hoe helpt het beeld van bestuurder van de auto die vooruitkijkt en zo vanzelf tussen de strepen blijft?
  8. Wat gebeurt er met je geloof als je vooral gericht bent op “doe ik het goed genoeg?”
  9. De preek zegt: “Wat je aandacht geeft, groeit.” Waar gaat jouw aandacht meestal naartoe, en wat groeit daardoor in jou?
  10. Wanneer heb jij voor het laatst iets ervaren van die stille, zachte werking van de Geest – en hoe merkte je dat?

Werkvormen

Aandachtsoefening (stilte en delen)

Laat iedereen 2 minuten stil worden en aandacht geven aan de adem adem en aan innerlijke bewegingen en gevoelens. Daarna delen: wat merkte je op? Was er onrust, zachtheid, afleiding? Wat zou de Geest hierin kunnen zijn?

Beelden kiezen en bespreken

Leg twee beelden neer: de zon en de olielamp en de strepen op de weg. Laat deelnemers kiezen waar ze zich nu het meest bij herkennen in hun geloof en wat dat zegt over hun manier van geloven.

Aandachtscirkel tekenen

Laat iedereen een cirkel tekenen en daarin opschrijven waar hun aandacht deze week vooral naartoe ging (werk, zorgen, telefoon, geloof, relaties). Bespreek: wat groeide daardoor in jou? En waar zou je je aandacht meer op willen richten?